တရုတ္ ကို အယံုအၾကည္ ကင္းမဲ့မႈျဖင့္ Covid-19 အေပၚ ေအာင္ပြဲ ခံခဲ့သည့္ ဗီယက္နမ္ ရဲ႕ လမ္းစဥ္

တရုတ္ ကို အယံုအၾကည္ ကင္းမဲ့မႈျဖင့္ Covid-19 အေပၚ ေအာင္ပြဲ ခံခဲ့သည့္ ဗီယက္နမ္ ရဲ႕ လမ္းစဥ္

ေဖေဖၚဝါရီ ၁ ရက္ေန႔တြင္ ဗီယက္နမ္ႏိုင္ငံ သည္ ထိုစဥ္က မည္သူမွ် လုပ္ရန္ စိတ္ကူးပင္ မရွိခဲ့သည့္ အစီအစဥ္ကို စတင္လာခဲ့ပါတယ္၊ ဒါကေတာ့ တ႐ုတ္၊ ေဟာင္ေကာင္ ႏွင့္ မကာအို မွ လာေသာ ေလယာဥ္ခရီးစဥ္အားလုံးကို ရပ္ဆိုင္းလိုက္ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္၊ ဒီမတိုင္မီ သုံးရက္ကလည္း အဆိုပါ သုံးႏိုင္ငံ မွ ႏိုင္ငံကူး လက္မွတ္မ်ားကို ဗီဇာထုတ္ေပးျခင္းမ်ား ရပ္ဆိုင္းခဲ့ျပန္ပါတယ္။

အေမရိကန္က တ႐ုတ္ ခရီးသြား မ်ားကို စတင္ ကန႔္သတ္လာၿပီး ေနာက္တေန႔မွာပဲ ဗီယက္နမ္သည္ တ႐ုတ္ ေလေၾကာင္း လိုင္းမ်ားကို ရပ္ဆိုင္းျပစ္ခဲ့တဲ့ ပထမဆုံး ႏိုင္ငံ ျဖစ္လာပါတယ္။ ထိုေန႔မွာပဲ မိုင္ေပါင္း ၁,၃၀၀ ရွည္လ်ားသည့္ နယ္စပ္ကိုလည္း ပိတ္ပင္ခဲ့ျပန္ ပါတယ္။ ဒီအတြက္ တ႐ုတ္ တို႔ ေဒါသ အမ်က္ေခ်ာင္းေခ်ာင္း ထြက္ခဲ့ၾကပါတယ္။

ဗီယက္နမ္တြင္ ကိုဗစ္ ကူးစက္မႈ ကို ဇန္နဝါရီ ၂၃ မွာ စတင္ ေတြ႕ရွိခဲ့ေပမယ့္ အဲ့ဒီအခ်ိန္ က ဆယ္ဂဏန္းပင္ မရွိေသးပါဘူး၊ ႏွစ္သစ္ကူးပြဲ အၿပီး ေဖေဖၚဝါရီ ၃ ရက္ေန႔မွာ ျပန္ဖြင့္ဖို႔ ရွိေနတဲ့ ေက်ာင္းေတြကိုလည္း ပိတ္ျပစ္လိုက္ပါတယ္။

ဗီယက္နမ္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ငုယင္႐ႊန္ဖု မွ ကိုဗစ္-၁၉ တိုက္ဖ်က္ေရး အား “၂၀၂၀ ေႏြဦး အေထြေထြ ထိုးစစ္ႀကီး” ဟု အမည္တပ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၇၅ တြင္ ဗီယက္နမ္စစ္ပြဲ အဆုံးသတ္သြားေစခဲ့တဲ့ ေျမာက္ဗီယက္နမ္ တို႔၏ အၿပီးသတ္ ထိုးစစ္ႀကီး အမည္ကို ယူလိုက္ျခင္းလည္း ျဖစ္ ပါေတာ့တယ္။

ဧၿပီလ အလယ္ေလာက္မွာပဲ ကူးစက္မႈ ရပ္တန႔္သြား ခဲ့ပါေတာ့တယ္၊ ေမလ ၁၄ ရက္တြင္ေတာ့ ျပည္တြင္း ေန လူမ်ား အခ်င္းခ်င္း ကူးစက္မႈ မရွိေတာ့တဲ့ ၂၉ ရက္ ေျမာက္ေန႔ ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ယင္းႏွင့္အတူ ဗီယက္နမ္၏ စုစုေပါင္း ကူးစက္ခံရသူ ၂၈၈ ဦး ႏွင့္
ေသဆုံးသူ တဦးတေလမွ် မရွိပဲ ရပ္တန႔္ သြားခဲ့ပါတယ္။

ထိုသို႔ ဗီယက္နမ္ ေအာင္ပြဲခံႏိုင္ခဲ့ျခင္းကို ဆန္းစစ္မယ္ ဆိုရင္ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး ေတြ႕ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္၊ လွ်င္ျမန္စြာ အေရးယူ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မႈ၊ SARS မွ ရရွိခဲ့သည့္ ခါးသီးေသာ သင္ခန္းစာမ်ား ကို အသုံးခ်ႏိုင္ခဲ့မႈ၊ ႏိုင္ငံသားမ်ားအား အႀကီးအက်ယ္ စုစည္းႏိုင္ခဲ့မႈ တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို စုစည္းႏိုင္ခဲ့ျခင္း သည္လည္း ဗီယက္နမ္ ကြန္ျမဴနစ္ ပါတီ မွ ေျမာက္ပိုင္းရွိ ညီအကိုေတာ္ ပါတီႀကီး ၏ လုပ္ရပ္ မ်ား အေပၚ ေနာေၾကေအာင္ သိရွိေနၿပီး လုံးဝ အယုံအၾကည္ မရွိဆိုသည္ကို ေထာက္ျပႏိုင္ခဲ့လို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

တ႐ုတ္ရဲ႕ အေကာင္းဖက္က ရႈ႕ျမင္ၿပီး ေျပာဆို ထုတ္လႊင့္ေနတဲ့ သတင္းမ်ားကို ကြန္ျမဴနစ္ ပါတီဝင္မ်ား မဆိုထားဘိ၊ သာမန္ ႏိုင္ငံသား တဦးတေလကမွ် အယုံအၾကည္ မရွိခဲ့ၾကဘူးလို႔ အၿငိမ္းစား ဘဏ္လုပ္ငန္းရွင္ ႏွင့္ ထင္ရွားတဲ့ လူ႔အခြင့္ အေရး တက္ႂကြလႈပ္ရွားသူ ငုယင္ကြမ္က ေျပာခဲ့ပါတယ္။ ႏွစ္ႏိုင္ငံရွိ ပါတီ ႏွစ္ခုစလုံး က ပုံစံတူ ဖြဲ႕စည္း လႈပ္ရွားေနၾကတာမို႔ တဦးရဲ႕ ေျခကို တဦးက ရိပ္မိေနၾက တာလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ဗီယက္နမ္သည္ တ႐ုတ္နဲ႔ သေဘာ တရားေရးတြင္သာမက စီးပြားေရးပိုင္း ျဖစ္တဲ့ ေဈးကြက္ ဦးစားေပး မူဝါဒမွာလည္း တူညီေနတဲ့ တခုတည္းေသာ ကြန္ျမဴနစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၇၅ တြင္ ႏွစ္ႏိုင္ငံ ျပန္လည္ ေပါင္းစည္းခဲ့ၿပီးေနာက္ ဆိုဗီယက္အုပ္စု ကို ကူးေျပာင္းသြားခဲ့ၿပီး တ႐ုတ္ ကေတာ့ အေမရိကန္နဲ႔ ေပါင္းၿပီး ကရင္မလင္ ဆန႔္က်င္ေရး ေတြ အားသြန္ခြန္စိုက္ လုပ္ေနဆဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၇၉ မွ တ႐ုတ္၏ လ်ပ္တျပက္ က်ဳးေက်ာ္ျခင္း ခံခဲ့ရၿပီးတဲ့ ေနာက္ ၁၉၈၀ ေက်ာ္ ႏွစ္မ်ား တေလွ်ာက္လုံး ကေမာၻဒီယားရွိ တ႐ုတ္ လက္ေဝခံ ခမာနီမ်ားနဲ႔ ေတာက္ေလွ်ာက္ လို တိုက္ခိုက္ေနခဲ့ ရတဲ့ အျပင္ တ႐ုတ္နဲ႔လည္း ေျမျပင္ ေရျပင္ နယ္နမိတ္ တေလွ်ာက္ ႀကိဳ႕ၾကား ႀကိဳ႕ၾကား တိုက္ပြဲေတြ ျဖစ္ခဲ့ျပန္ပါတယ္။

၁၉၉၁ တြင္မွ ႏွစ္ႏိုင္ငံ ဆက္ဆံေရး သည္ ပုံမွန္ အေနအထား ကို ျပန္လည္ ေရာက္ရွိလာခဲ့ပါတယ္၊ ယခုအခါ ေတာင္တ႐ုတ္ ပင္လယ္အတြင္း နယ္ေျမ ပိုင္နက္ အျငင္းပြားမႈမ်ားေၾကာင့္ ဗီယက္နမ္သည္ တ႐ုတ္အား အႀကီးမားဆုံးေသာ ျပည္ပ အႏၲရာယ္ ႀကီး အျဖစ္ ရႈ႕ျမင္ထားၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။ တ႐ုတ္သည္ ရာစုႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာ ကတည္းက ဗီယက္နမ္ ၏ ရန္သူေတာ္ႀကီး ျဖစ္တယ္ဆိုတာ ျပည္တြင္းမွာ အားလုံးနီးပါး လက္ခံထားၾကပါတယ္။

ဗီယက္နမ္ရွိ အစိုးရနဲ႔ ျပည္သူေတြက တ႐ုတ္ နဲ႔ တ႐ုတ္ အစိုးရ လုပ္ရပ္မ်ားကို ေကာင္းစြာ သိရွိနားလည္ ထားသူမ်ား ျဖစ္တာေၾကာင့္ အခုလို ကပ္ေရာဂါ နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး တ႐ုတ္ေျပာသမွ် ကို တခုမွ အယုံအၾကည္ မရွိခဲ့ၾကတာလည္း ျဖစ္တယ္လို႔ ဗီယက္နမ္ရွိ အထက္တန္း ဥပေဒ ပညာရွင္တဦးက ေျပာျပခဲ့ပါတယ္။

“ဒါ့အျပင္ ဗီယက္နမ္ျပည္သူေတြကို အကာအကြယ္ ေပးႏိုင္ဖို႔ က တ႐ုတ္ နဲ႔ အမွီအခို ကင္းကင္း ေနမွ ျဖစ္မယ္ဆိုတာလည္း ဗီယက္နမ္ပါတီ ေခါင္းေဆာင္ေတြက နားလည္ထားၾကပါတယ္”

ဗီယက္နမ္ မွ ေလေၾကာင္းခရီးစဥ္မ်ားနဲ႔ နယ္ျခားကို ေစာစီးစြာ ပိတ္ပင္ ခဲ့မႈမ်ားေၾကာင့္ တ႐ုတ္တို႔ ေဒါသူ ပုန္ထခဲ့ၾကပါတယ္။ ထိုအခ်ိန္က အေတာ္မ်ားမ်ားက ထိုသို႔ လုပ္ဖို အထိ မလိုအပ္ဘူးလို႔ ျငင္းဆန္ေနၾကတဲ့ အခ်ိန္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ထို႔အတြက္ တ႐ုတ္က ကန႔္သတ္မႈေတြကို ျပန္ဖြင့္ဖို႔ ဗီယက္နမ္ကို ေျပာလာခဲ့ပါတယ္။ တ႐ုတ္ အမ်ိဳးသားေရး သတင္းစာ ဂလိုဘယ္ တိုင္းမ္က ဧၿပီလ ၁၁ ရက္ေန႔ တြင္ ဗီယက္နမ္သည္ အေမရိကန္ႏွင့္ ေပါင္း၍ “တ႐ုတ္ ပိတ္ဆို႔မႈ” ကို လုပ္ခဲ့တယ္လို႔ ေရးသားလာခဲ့ပါတယ္။ (ဆိုလိုတာက ၁၉၄၈ ဘာလင္ ပိတ္ဆို႔မႈ ကို ရည္ၫႊန္း ေျပာဆို ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္ — လွစိုးေဝ)

အေမရိကန္ အေျခစိုက္ ဆိုက္ဘာ လုံၿခဳံေရး ကုမၸဏီ တခု ျဖစ္တဲ့ FireEye က ကပ္ေရာဂါ ျဖစ္ပြားကာစ ကပင္ ဗီယက္နမ္ ေထာက္လွမ္းေရးသည္ ဗိုင္းရပ္စ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သတင္းမ်ား ရႏိုင္သမွ် စုေဆာင္းႏိုင္ဖို႔ ဆိုက္ဘာ ကေန ထိုးေဖါက္ခဲ့ၾကတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္၊ ဗီယက္နမ္ ရွိ APT32 ဟက္ကာ အဖြဲ႕သည္ ဇန္နဝါရီ ၆ ရက္ေန႔တြင္ တ႐ုတ္ အေရးေပၚ စီမံခန႔္ခြဲမႈ ဝန္ႀကီးဌာနကို ထိုးေဖါက္ခဲ့ၾကတဲ့ အျပင္ ဝူဟန္ ျပည္နယ္ အစိုးရကိုလည္း အလားတူ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကတယ္ လို႔ ဆိုပါတယ္။

အဆိုပါ သတင္းမ်ားကို ဗီယက္နမ္က ျငင္းဆို ခဲ့ပါတယ္။ သို႔ေသာ္လည္း ဗီယက္နမ္ ကာကြယ္ေရး ဝန္ႀကီးဌာနရွိ ဆိုက္ဘာ ကြပ္ကဲမႈ ဌာနခ်ဳပ္မွ ထိုသို႔ လုပ္ႏိုင္စြမ္း ရွိေနတယ္လို႔ ယုံၾကည္ထားၾကပါတယ္။

ဗီယက္နမ္သည္ အေမရိကန္ နဲ႔ ျပင္သစ္ သမၼတေတြလို တ႐ုတ္၏ ဗိုင္းရပ္စ္အေပၚ ကိုင္တြယ္မႈကိုေတာ့ ေဝဖန္ခဲ့ျခင္း မရွိပါဘူး၊ ထိုအစား တင္းက်ပ္တဲ့ က်န္းမာေရး အစီအစဥ္မ်ား နဲ႔ လူထုအား ကို ယူၿပီး အႏၲရာယ္ကို တိုက္ဖ်က္ႏိုင္ဖို႔ပဲ အာ႐ုံစိုက္ခဲ့ၾကပါတယ္။

ဗီယက္နမ္တို႔သည္ ႏိုင္ငံ တြင္ အေရးႀကဳံလာပါက စုစည္းညီၫြတ္စြာ တုန႔္ျပန္ခဲ့ၾကတဲ့ အစဥ္အလာ ရွိၿပီး ျဖစ္တယ္လို႔ ေလ့လာသူေတြက သုံးသပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။

ဗီယက္နမ္က ၎တို႔၏ မယုံၾကည္မႈကို လူသိရွင္ၾကား ထုတ္မေျပာပဲ အျပင္ပန္းအားျဖင့္ တ႐ုတ္နဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္မႈေတြ ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဗီယက္နမ္ နယ္ျခားေစာင့္တပ္မ်ားက တဖက္ရွိ တ႐ုတ္တပ္မ်ားကို ႏွာေခါင္းစီးမ်ား လႈဒန္းၾကတဲ့ အျပင္ တ႐ုတ္ဖက္ကလည္း ေဆးဝါး ေတြ ပို႔ေပးခဲ့ပါတယ္။

ဗီယက္နမ္သည္ ႏိုင္ငံအႏွံ႔ ေလာ့ေဒါင္း လုပ္ထားစဥ္ ဧၿပီလ ၃ ရက္ေန႔ တြင္ေတာ့ တ႐ုတ္ကမ္းေျခေစာင့္တပ္က ဗီယက္နမ္ ငါးဖမ္းစက္ေလွတစင္းကို ေတာင္တ႐ုတ္ပင္လယ္အတြင္း မွာ နစ္ျမဳပ္ျပစ္ခဲ့ပါတယ္။ တ႐ုတ္ဖက္ကေတာ့ သူတို႔ စစ္သေဘၤာကို ဝင္ေဆာင့္လို႔ နစ္ျမဳပ္တာလို႔ ေျပာလာပါတယ္၊ မၾကာမီ မွာပဲ ပါရာဆဲလ္ ႏွင့္ စပရက္လီ ကြၽန္းေတြမွာ တ႐ုတ္က ခ႐ိုင္အစိုးရ ဖြဲ႕စည္းေပးခဲ့ၿပီး ေတာင္တ႐ုတ္ ပင္လယ္အတြင္း ၎တို႔ ပိုင္ဆိုင္သည့္ ေနရာ ၈၀ ရွိတယ္ဆိုၿပီး စာရင္း ထုတ္ျပန္ရာမွာ ေရေအာက္ျမဳပ္ေနတဲ့ ေသာင္ေတြပါ ထည့္သြင္းလာလို႔ ဗီယက္နမ္တို႔ ေဒါပြ လာပါတယ္။

ဗီယက္နမ္က တ႐ုတ္ နဲ႔ မခ်စ္ေသာ္လည္း ေအာင့္ကာနမ္းၿပီး ကိုဗစ္-၁၉ အေရးအတြက္ ပူးေပါင္းေနရတာကလည္း အာဆီယံ ဥကၠဌ ျဖစ္ေနျခင္း နဲ႔ ၎တို႔၏ စီးပြားေရး ကို ႐ိုက္ခတ္လာႏိုင္မည့္ အလားအလာ မ်ားေၾကာင့္သာ ျဖစ္တယ္လို႔ ေလ့လာသူေတြက သုံးသပ္ေနၾကပါတယ္။ (လွစိုးေဝ)

ကိုးကား၊ ၊ “Behind Vietnam’s Covid-19 response, Deep distrust of China” from the Diplomat Online (May 14th 2020)