ကိုဗစ္ ဒုတိယလႈိင္း ကာကြယ္ရာ မွာ အသုံးခ်ႏိုင္ဖို႔ အတြက္ ေနာက္ဆုံးရ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား

ဗိုင္းရပ္ပိုးေတြ သဘာဝက အခ်ိန္ ကာလအရ လည္းေကာင္း၊ လူကိုယ္ခႏၶာအတြင္း တိုးပြားရာမွလည္းေကာင္း၊ ပတ္ဝန္းက်င္ အေျခအေနအရလည္းေကာင္း ဗီဇပုံစံ ေျပာင္းလဲ (mutant) တတ္တဲ့ သဘာဝ ရွိပါတယ္။ ဒီေတာ့ ကမာၻတလႊား လူသိမ်ားပါတဲ့ ကိုဗစ္.. သူလည္း ဘယ္ေနမလဲဗ်ာ၊ ေျပာင္းတာေပါ့။ ဒီေတာ့ မူလလက္ေဟာင္း ေအာ္ရီဂ်င္နယ္-ကိုဗစ္နဲ႔ အသစ္ D164-G ဗီဇေျပာင္း ကိုဗစ္ ဘာကြာသလဲ ဆိုေတာ့ အလြယ္ေျပာရင္ ၁၀ ဆ ပိုမို ကူးစက္အားေကာင္းလာသတဲ့။

တကယ့္ အႏုစိတ္ ဆိုရရင္ လူရဲ႕ကိုယ္ထဲမွာ ဆဲလ္ေတြထဲ ကူးလူးပ်ံ႕ႏွံ႔ တိုးပြားတဲ့ (in vitro infectivity) ႏႈန္းက သုံးဆမွ ကိုး ဆအထိ ပိုမို အင္အားေကာင္းလာတာပါ။ ပိုးေကာင္ေရ (viral load) တိုးပြားႏႈန္း ပိုေကာင္းလာတယ္ေပါ့။ ျဖစ္တတ္တဲ့ သဘာဝက ပိုးေကာင္ေရ မ်ားေလေလ သူမ်ားကို ျပန္ကူးစက္ ျဖန႔္ခ်ိတာတို႔၊ အျခားသူဆီကို ထြက္သြားတဲ့ ပိုးေကာင္ေရ ပမာဏတို႔ ပိုမ်ားလာမွာပဲ၊ ဒီလိုမ်ိဳး ဆိုလိုတာပါ။ အရင္က ငါးေယာက္ကူးရင္ အခု ၅၀ ကူးမယ္ ဒီလိုႀကီးေတာ့လည္း မဟုတ္ပါဘူး။ သို႔ေသာ္ တစ္ေယာက္မွာ ပိုးရွိရင္ ေနာက္လူကို ကူးစက္ဖို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်က ေသခ်ာေပါက္ နီးနီး ပိုလို႔မ်ားလာမွာပါ။

အသစ္ေကာင္က ေသႏႈန္းက်ေတာ့ အားနည္းသြား၊ ေပ်ာ့သြားတယ္တဲ့။ ဒါကလည္း ျမန္မာျပည္ သိပ္ေတာ့ အသုံးမဝင္ဘူး၊ အျခား တိုင္းျပည္ေတြမွာက ပထမအသုတ္မွာ သက္ႀကီး႐ြယ္အို အမွည့္ေတြက ေႂကြၿပီးသား။ ကိုယ္ေတြဆီမွာက ပထမအသုတ္က အေတာ္ေလး ထိန္းခ်ဳပ္အား ေကာင္းခဲ့တာမို႔ သက္ႀကီး႐ြယ္အို၊ ေရာဂါသည္ ယဲ့ယဲ့ေလး ေတြ အစုလိုက္ အၿပဳံလိုက္ မျဖစ္ခဲ့ဘူး။ အဲဒီလို မျဖစ္ခဲ့တာေၾကာင့္ အခု အားေပ်ာ့တယ္ဆိုၿပီး ေပါ့ဆလို႔မရ။ ဖြဟဲ့ အမ်ားႀကီး တစ္ၿပိဳင္နက္ ျဖစ္သြားခဲ့ေသာ္ ေဆး႐ုံအင္အား၊ ဆရာဝန္အင္အား၊ စက္အင္အား… နိမိတ္မေကာင္းတာေတြ မေျပာေတာ့ဘူးဗ်ာ။ မျဖစ္ေအာင္ေနၾကမယ္။

“ေနာကၦဳံးရ ေအထာက္အထား႐ြိ သာဓေကၾတကို အသုံးခ္မယ္”

ကဲ မကူးဖို႔အေရး ဆက္ေျပာၾကမယ္ဗ်ာ “လက္ကိုခဏခဏ ေဆးပါ၊ လူစုလူေဝး ေရွာင္ရွားပါ၊ ႏွာေစးေခ်ာင္းဆိုးရင္ အုပ္ထားပါ၊ လက္ကိုၿငိမ္ၿငိမ္ထားပါ (မ်က္စိ၊ ႏွာေခါင္း၊ ပါးစပ္ မထိရ)” ဒါကေတာ့ သိၿပီးသား။ ေနာက္ဆုံး update အခ်က္အလက္အရ ပိုးက ေလထဲကေန စကားေျပာရင္ ထြက္တဲ့ ေရမႈန္ေသးေသးကေလး အေနနဲ႔ (aerosol လို႔ေခၚပါတယ္) ျပန႔္ႏိုင္တယ္ ဆိုတာ ေသခ်ာသြားၿပီ။ (ယခင္က အမႈန္ႀကီး droplet ေလးေပခြာလို႔ ယူဆခဲ့ပါတယ္)။ အမႈန္ေသးဟာ ဆံခ်ည္မွ်င္ထက္ ေျခာက္ဆ ေသးတဲ့ အ႐ြယ္ပါ။ စကားေျပာ၊ ႏွာေခ်၊ ေခ်ာင္းဆိုးရာမွာ ေရမႈန္ေသး၊ ေရမႈန္လတ္၊ ေရမႈန္ႀကီး ထြက္ပါတယ္။ အမႈန္ႀကီးနဲ႔ အလတ္ ေျခာက္ေပထိ ေရာက္ပါတယ္၊ အမႈန္ ေသးက ၂၄ ေပ အထိ ျပန႔္ပါတယ္။

ဒီေတာ့ Mask ႏွာေခါင္းစည္းရဲ႕ အေရးပါပုံဟာ ထင္းခနဲ သိသာလြန္းပါတယ္။ တပ္ၾကပါေနာ္၊ ပိုးရွိတဲ့လူဟာ အိမ္လုပ္ ႏွာေခါင္းစည္းကို ေသခ်ာဖုံးေအာင္ တပ္ထားမယ္ ဆိုရင္ ႏွစ္လက္မ အထိပဲ ေရမႈန္ေသးက ေရာက္ပါတယ္။ Medical Mask / Surgical Mask လို႔ ေခၚတဲ့ သုံးလႊာပါတဲ့ ႏွာေခါင္းစည္း အျပာေရာင္ေလး ဆိုရင္ မပ်ံ႕သေလာက္ နီးပါးပါပဲ။ ဒါက ျဖန႔္ခ်ိသူ ဘက္က၊ ရႉတဲ့သူဘက္က ဆိုရင္ KN 95/ N95 သာဆို မဝင္လာႏိုင္ဘူးလို႔ေတာင္ ေျပာလို႔ရပါသတဲ့။ အိမ္လုပ္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ သုံးလႊာအျပာ ႏွာေခါင္းစည္း အစစ္ျဖစ္ျဖစ္ အေတာ့္ကို သိသိသာသာ မဝင္လာေတာ့ ပါဘူးတဲ့ေနာ္။ ဒါက မေရမရာ မဟုတ္၊ တိက်ေသခ်ာတဲ့ စမ္းထားတဲ့ ေနာက္ဆုံးရ သတင္း အခ်က္အလက္ကို ေျပာျပတာပါ။

သီခ်င္း ဆိုသူ၊ High Notes ေတြမွာ ေအာ္ေျပာသူ၊ အသံ က်ယ္က်ယ္ ေျပာသူ၊ ႏွာေခ်သူေတြ ဟာ အမ်ားႀကီးကို ၂၄ ေပ အထိ လႊင့္ေနသူေတြပါတဲ့။ ဒါေၾကာင့္ ျပည္တြင္းေရာ ျပည္ပေရာ သာဓကေတြအရ Coir ေတြဆိုတာ ဘုရားေက်ာင္းေတြမွာ သိပ္ကူးခဲ့တာေပါ့။ ေနာက္ၿပီး ေဆး႐ုံမွာ ပိုက္တပ္ ေအာက္ဆီဂ်င္ေပးတဲ့အခါ အမႈန္ေသးေတြ အရမ္းကို ထြက္ ပါတယ္။ ဒီလိုဆိုရင္ လက္ေဆး တာကေရာ ဆိုေတာ့ကာ လူတိုင္း ႏွာေခါင္းစည္း တပ္ၾကပါသလားလို႔ ျပန္စဥ္းစားရမယ္ဗ်။ မတပ္တဲ့လူေတြ ရွိေနတယ္၊ သူတို႔က ထြက္လာတဲ့ အမႈန္ေလး၊ အမႈန္ႀကီး (aerosol) အစက္ႀကီး (droplets) စတာေတြက ကိုင္မိတဲ့ေနရာကေန လက္ကေန တစ္ဆင့္ ဝင္မွာဆိုေတာ့ သိပ္အေရးႀကီးတာေပါ့ဗ်ာ၊ ဆက္ၿပီး ေဆးရမွာပါ။ ႏွစ္ခုတြဲမွ စိတ္ခ်ရမယ္။

ဒီလိုဆို ေလာ့ေဒါင္းရယ္၊ အိမ္မွာေနပါ ဆိုတဲ့ ကိစၥရယ္၊ အစမွာ ကူးစက္အား ပိုေကာင္းလာတယ္ ဆိုတဲ့ ကိစၥရယ္မွာ ေျပာခဲ့သလိုပဲ ပိုးဆိုတာ မ်ားမ်ားရွိသူက ျဖန႔္ရင္ ပိုးမ်ားမ်ား ပါပါတယ္။ ပိုးက နည္းနည္း ဝင္႐ုံနဲ႔ ေရာဂါ မရတတ္ဘူးဗ်၊ မ်ားမ်ားဝင္မွ ပိုျဖစ္တတ္တာ၊ နည္းနည္းဆို မလုံေလာက္ဘူးေပါ့။ လုံေလာက္တဲ့ ပမာဏဝင္ရင္ေတာ့ ေသခ်ာေပါက္ ေရာဂါ ကူးပါတယ္။ ပိုးက အသစ္မို႔ ကိုယ္ခံအား ရွိမေနလို႔ပါပဲ။ အလုံပိတ္ဟာ ကူးစက္သူ ပါလာရင္ ေသခ်ာေပါက္ aerosol ေခၚ အမႈန္ေသးနဲ႔ ပိုကူးပါတယ္။ အျပင္မွာဆို ေလနဲ႔ေရာ လြင့္ပါသြားၿပီး ပိုးပါဝင္မႈေရာ ေရမႈန္ပမာဏပါ နည္းသြားပါတယ္။ ပိုးကလည္း ေနေရာင္နဲ႔မို႔ နည္းနည္း ခ်ိနဲ႔သြားပါတယ္။

အိမ္အလုံပိတ္၊ အခန္း အလုံပိတ္၊ aircon ခန္း၊ ေစာင့္ဆိုင္းေနရာ၊ ေစ်းဆိုင္ အလုံပိတ္၊ ေဆးခန္း ေစာင့္ဆိုင္းေနရာ၊ ဘဏ္ ဒါေတြမွာ ေလထဲက အမႈန္ေသးနဲ႔ ပိုကူးတတ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံအခ်ိဳ႕မွာ ေလာ့ေဒါင္း ခ်ထားပါလ်က္ ပိုးကူးစက္သူ တိုးလာတာမွ မ်ားလိုက္ပါဘိသနဲ႔။ အခ်ိန္ကိုက္ ႀကိဳမလုပ္မိလို႔ပဲ။ ကူးစက္ထားၿပီး ေရာဂါ လကၡဏာ မျပခင္ ေလာ့ေဒါင္း စေတးဟုမ္းလိုက္ရင္ အိမ္ထဲအတူ ေနေသာအခါ ပိုေတာင္ ကူးစက္ပါေသးတယ္။ ဒီေတာ့ ေလာ့ေဒါင္းနဲ႔ စေတးဟုမ္းဟာ အခ်ိန္ကာလ ကြက္တိက်ဖို႔ သိပ္လိုအပ္ပါတယ္။ လုပ္မယ္ဆို မျပန႔္ႏိုင္ေသးခင္ လုပ္ပါမွ ထိေရာက္ပါတယ္။

ေစ်းဝယ္တဲ့အခါ အလုံပိတ္ မဟုတ္တဲ့၊ ေလရတဲ့ ေစ်းပုံစံမွာ ပိုးပါတဲ့ ေရစက္မႈန္ ေသး မ်ားဟာ ေလနဲ႔ေရာသြားတာမို႔ ပိုးေကာင္ေရ နည္းသြားပါတယ္။ လူမထူလြန္းရင္ေတာ့ အရမ္းစိုးရိမ္ရန္ မလိုပါဘူးေနာ္။ စိတ္ပူၿပီး ေစ်းသြား စုၿပဳံတိုး မဝယ္နဲ႔ေနာ္၊ အဲဒါ တစ္ဟုန္ထိုး ကူးစက္တဲ့ ကိုဗစ္ရဲ႕ ေထာင္ေခ်ာက္ပဲ။ ဘဏ္ေတြ၊ ႐ုံးေတြ၊ ကုမၸဏီေတြ အဲကြန္းလည္းဖြင့္၊ ျပတင္း ေပါက္လည္း ဖြင့္ထားပါ။ လက္ေဆးဝင္၊ Mask တပ္ေနၾကဖို႔ အႀကံေပး တိုက္တြန္းပါတယ္ဗ်ာ။

ကေလးေတြ ေက်ာင္းတက္တဲ့ ကိစၥကို သိပ္မပူၾကပါနဲ႔။ တကယ့္တကယ္ မွတ္တမ္း အစစ္အမွန္ေတြ ထြက္လာၿပီမို႔ အသက္၂၀ ေအာက္ေတြ အေတာ္ေလး အေသအေပ်ာက္ နည္းခဲ့ပါတယ္။ သူတို႔ လက္ေဆး၊ ႏွာေခါင္းစည္းတပ္ဖို႔ ကိစၥသာ ဂ႐ုစိုက္ေပးပါ။ လူႀကီးမ်ား ၆၅ ႏွစ္ ေက်ာ္သူမ်ား ဂ႐ုစိုက္ပါ။ ၇၅ ႏွစ္ ေက်ာ္သူမ်ားနဲ႔ ေရာဂါအခံရွိသူမ်ား အေနနဲ႔ အထူး သတိထားၿပီး ကာကြယ္ပါ။ အားလုံးပဲ အားရွိတဲ့ အစာစားပါ။ ဗီတာမင္ဓာတ္ ျပည့္ဝေအာင္ အသီးအ႐ြက္ ေရာင္စုံစားပါ။ မႀကိဳက္ရင္ အားေဆးေသာက္ပါ။ အိပ္ေရးဝေအာင္ အိပ္ၾကပါ။

“လူသိနည္းတဲ့ အခ်က္မ်ား”

အျခားႏိုင္ငံေတြရဲ႕ သာဓကအရ ဒုတိယလႈိင္းဟာ နိမ့္လိုက္ျမင့္လိုက္ အနည္းငယ္ ခါရင္း တိုးတက္လာတတ္ပါတယ္။ သုံးပတ္ကေန ငါးပတ္ေလာက္ အျမင့္ဆုံး ကူးစက္မႈဟာ ဆက္တိုက္ တက္လာကာ တန္းေနၿပီးမွ ျပန္က်တတ္ပါတယ္။ ေနာက္ဆုံးအေနနဲ႔ မွာခ်င္တာက “ဒီကိုဗစ္လည္း ျမန္ျမန္ၿပီးမွပါပဲ”လို႔ေတာ့ ဒုလႈိင္းမွာ မေျပာၾကပါနဲ႔ဗ်ာ။ ဘာေၾကာင့္လဲ ဆိုရင္ က်ေနာ္တို႔ ဆရာဝန္ေတြေရာ ႏိုင္ငံအားလုံးက ပညာရွင္ေတြပါ ျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ကူးစက္မႈ ေႏွးေစဖို႔၊ ၾကာေစဖို႔ပဲ ႀကိဳးစားေနရတာပါ။ ျမန္ျမန္ကူး၊ အားလုံးျဖစ္ရင္ ျမန္ျမန္ကိုယ္ခံအားရၿပီး ျဖစ္ပါမယ္။ သို႔ေသာ္ ကေလး၊ လူလတ္မ်ား သိပ္အသက္ေဘး မရွိေပမယ့္ အဘိုးအဘြားမ်ားနဲ႔ ေရာဂါသည္မ်ား အတြက္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ မကူးေအာင္၊ မျဖန႔္မိေအာင္၊ ကူးလာရင္လည္း ေနာက္အက်ဆုံး ျဖစ္ေအာင္ ဝိုင္းကာကြယ္ေပးၾကရမွာပါ။

ေနာက္ဆုံးရ သတင္းမွာ ေဆးပညာအရ ကိုဗစ္သည္ တုပ္ေကြးပိုး ပုံစံ လုံးဝ မဟုတ္ပါေၾကာင္း၊ multi-organ target virus ေခၚ ကလီစာ အကုန္ထိေသာ အမ်ိဳးအစား ျဖစ္ပါတယ္။ ငယ္ငယ္႐ြယ္႐ြယ္ အေကာင္းႀကီးက ကိုဗစ္နဲ႔… ဆိုတာေတြဟာ…? သင္ေရာ ကလီစာအားလုံး ေကာင္းေနပါတယ္လို႔ အာမခံႏိုင္ပါရဲ႕လား။ ကာကြယ္ျခင္း သာ အမ်ားအတြက္ေရာ ကိုယ့္အတြက္ပါ ေဘးအကင္းဆုံး ေဆးပါပဲ။

ေဒါက္တာသာဒိ (RP Health)

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

eleven + 16 =